| حضرت معصومه سلام الله علیها فاطمه دوم - محمد محمدی اشتهاردی | |
در كنار قبر امام زاده حمزه، مقبره ديگرى معروف به امام زاده احمد هست كه نسبت او را چنين نوشتهاند: احمد بن اسحق بن ابراهيم بن موسى بن ابراهيم بن موسى بن جعفر (عليه السلام)
امام زاده زيد از نبيرههاى امام سجاد (عليه السلام) است و در چهل اختران مدفون مىباشد، صحن مخروبه آن جزء صحن بناى موسى مبرقع (عليه السلام) است.
احمد بن قاسم بن على بن جعفر الصادق (عليه السلام) از مردان عابد و با فضيلت عصر خود بود، مزار شريف او داراى صحن و گنبد در ناحيه جنوب قم (دروازه قلعه) معروف مىباشد و خواهرش فاطمه (عليه السلام) هم در همانجا مدفون است.
سلطان محمد شريف بن على بن محمد بن حمزه بن احمد بن محمد بن اسمعيل بن محمد بن عبدالله الباهرين امام زين العابدين (عليه السلام)، در سمت دروازه قلعه، بقعه و گنبد متوسطى دارد و آن محله به نام او در قم معروف است. آن جناب از امام زادههاى بسيار جليل القدر و معتبر قم است و جد بزرگوار امام زاده يحيى مدفون در تهران مىباشد، از تعبيرات عالى المضامينى كه علامه بزرگوار شيخ منتخب الدين در اول فهرست خود كه به اسم اما زاده سلطان محمد شريف و امام زاده يحيى تاليف نموده جلالت قدر آن دو بزرگوار معلوم مىشود.
على بن جعفر الصادق عريضى، مردى عالم و پرهيزكار بوده و زمان چهار اما را درك كرده است، قبر مقدسش در آخر خيابان چهارمردان، معروف به در بهشت است و داراى صحن و ضريح چوبين و بارگاه مجلل مىباشد.
و رواقش از كاشىهاى قرن هشتم آراسته شده و از آن كاشىها در موزه آستانه مقدسه حضرت معصومه (عليها السلام) موجود است. دو مزار ديگر نيز به او منسوب هستند.
1- در خارج قلعه سمنان
2- در قريه عريض در يك فرسخى مدينه.(285)
در نزديك بارگاه على بن جعفر (عليه السلام) بقعهاى هست كه مرقد آن را به نام ابراهيم بن احمد بن موسى بن جعفر نگاشتهاند و نيز بقعهاى وجود دارد كه به محمد بن موسى الكاظم (عليه السلام) معروف است.
در بيرون دروازه كاشان (آخر چهارمردان) باغى بود معروف به باغ گنبد سبز، كه در آنجا سه بقعه مجلل و ممتاز هست كه منسوب به بزرگان و شخصيتهاى برجسته قم مىباشد و اكنون آن باغ ميدان و ساختمان، تبديل شده است.
در نزديكى على بن جعفر، بقعهاى است كه در كتيبه آن نوشته شده: مضجع ابراهيم بن موسى بن جعفر (عليه السلام).
مرقد اين دو بزرگوار كه از فرزندان امام كاظم (عليه السلام) هستند، در زير يك بقعه عالى، جنب هم مدفون مىباشند، در پشت ايستگاه راه آهن قم معروف است.(286)
امام زاده جعفر، معروف به شاه جعفر (عليه السلام)، و مرقد سيد معصوم
در امتداد خيابان شاه ابراهيم، بارگاهى با شكوه، به نام مزار شاه جعفر است كه منسوب به امام كاظم (عليه السلام) مىباشد و به عقيده بعضى، در اين مكان، سيد جليل، جعفر نقيب علويين در اواخر قرن ششم و اوايل قرن هفتم، مدفون است.
در همين امتداد، در فاصله حدود يك كيلومترى، مرقد كوچكى قرار دارد كه به بقعه سيد معصوم از فرزندان امام سجاد (عليه السلام) شهرت دارد.
مرقد اين امام زاده در دروازه رى، (پشت خيابان باجك فعلى) واقع شده است، نسب نامه وى چنين است:
على بن ابراهيم بن ابى جعفر حسن بن عبيدالله بن ابى الفضل العباس بنابراين حضرت عباس (عليه السلام)، جد سوم او است.
اين امام زاده، مورد توجه خاص مردم است و همواره زائران بسيار دارد و مردم كرامات فراوان از محضر او ديدهاند، او نوزده پسر داشت، از جمله عبيدالله بن على كه سيدى شجاع بود، و كتاب جعفريات را كه دوره كامل فقه شيعه، در چند جلد است، تأليف نموده او در سال 312 هجرى قمرى رحلت كردند.(287)
در نزديكى مزار شاه زاده سيد على، مزار شاه زاده احمد (عليه السلام) است، مطابق آنچه در روى قبرش نوشته شده: اين بزرگوار از نوادگان محمد بن حنيفه است، داراى بقعه و صحن متوسط و گنبدى از كاشى مىباشد، و در صفحه سقف آن، نامهاى مبارك چهارده معصوم (عليه السلام) را به خط ثلث از گچ، بيرون آوردهاند.
در انتهاى خيابان خاك فرج، مرقد شريف دو امام زاده (پدر و پسر) به نامهاى: امام زاده احمد و امام زاده على، ملقب به حارث، از نوادگان امام سجاد (عليه السلام) قرار گرفته، كه داراى بارگاه مجلل و صحن و سراى زيبا است.
نسب نامه پدر عبارت است از:
ابوالحسن احمد بن ابى الخير محمد بن على عمر بن حسن الافطس بن على اصغر بن امام سجاد (عليه السلام).
نسب نامه پسر نيز چنين است:
على الحارث بن ابوالحسن احمد بن ابى الخير...
در پشت بارگاه امامزاده خاك فرج، بقعهاى وجود دارد، معروف به بقعه صفوراء، كه از نوادگان حضرت على (عليه السلام) مىباشد، در جنب مرقد حضرت صفورا (عليه السلام) مرقد عموى او، معروف به امام زاده محمد (عليه السلام) از نوادگان حضرت على (عليه السلام) قرار گرفته است، بناى گنبد اين مرقد، در سال 378 هجرى قمرى ساخته شده، كه كلمه صفورا به حساب ابجد مطابق با 378 است نشان دهنده سال وفات سيده صفوراء و سا بناى بقعه و گنبد او است.(288)
يكى از امامزادگان از نوادگان امام حسن مجتبى (عليه السلام) امام زاده ناصر، معروف به شاهزاده ناصر (عليه السلام) است كه بقعه او در خيابان آذر، روبروى مسجد بزرگ امام، نزديك پل قرار دارد.
نسب نامه او چنين است:
ناصرالدين على بن مهدى بن محمد بن حسين بن زيدبن محمدبن احمدبن جعفربن محمدبن عبدالرحمن بن محمد البطحايى بن قاسم بن حسن بن زيدبن امام حسن مجتبى (عليه السلام)
كه در اواخر قرن هشتم و آغاز قرن نهم مىزيسته و از شخصيتهاى برجسته آن زمان بوده است.
و اينكه به زبان عوام معروف است كه در اين بقعه مرقد احمد بن اسحاق قمى وكيل امام حسن عسكرى (عليه السلام) در قم قرار دارد، نادرست است، اين توهم از اينجا ناشى شده كه گفتهاند احمد بن اسحاق، مسجد امام را به امر امام حسن عسكر (عليه السلام) ساخت، و قبرش را در كنار همين مسجد قرار داد، ولى حقيقت اين است كه احمد بن اسحاق (رحمه الله) هنگام بازگشت از سامرا، در سرزمين سر پل ذهاب؛ نزديك اسلام آباد غرب) وفات يافت و در همانجا به خاك سپرده شد.(289) و در آنجا داراى گنبد و بارگاه است.
از جمله اما زادگان معروف قم، شاه زاده احمد، فرزند قاسم بن احمد بن على بن جعفر الصادق (عليه السلام) است. او مردى پرهيزكار و عابد بود. قبر شريفش در جنوب قم،، در محله دروازه قلعه، واقع است، و فاطمه خواهر گراميش نيز در همانجا دفن است، بقعه وصحن متوسطى دارد و تاريخ بناى آن را سال 708 هجرى قمرى نوشتهاند.
امام زادگان ديگرى نيز در قم و اطراف قم وجود دارند كه ما به خاطر رعايت اختصار به همين مقدار اكتفا مىكنيم، مرقد بسيارى از اين امامزادگان را نگارنده از نزديك ديده است، ولى شرح حال آنها در كتابهاى زير آمده است.
مختار البلاد در تاريخ قم، تأليف ناصر الشريعه، راهنماى قم، تأليف آقاى برقعى، گنجينه آثار قم، تأليف آقاى عباس فيض، ترجمه تاريخ قم، و باب الرضوان فى مناقب سلطان خراسان و... كه ما در تدوين امامزادگان معروف قم، از اين كتابها، استفاده كردهايم.
همه مىدانيد كه در كشور ايران در همه نواحى آن، بارگاههاى بسيار از امامزادگان منسوب به امامان (عليه السلام) هست، به خصوص در قم و كاشان و نواحى اطراف اين دو شهر كه بسيار ديده مىشود، بسيار شايسته و بجاست كه شيعيان و ارادتمندان به خاندان پيامبر احترام كنند و به زيارت اين قبور پر بركت رفته و به هر عنوان شرعى كه مىخواهند تعظيم نمايند.
در اين امامزادگانى كه زيارت مخصوصى از امام وارد شده مانند زيارت حضرت معصومه (عليها السلام)، همان را بخوانند و اگر وارد نشده به هر لفظى كه متضمن تعظيم و احترام باشد زيارت كنند خوب است، و يا از سورههاى مباركه قرآن بخوانند و ثواب آن را نثار آن قبور نمايند.
ولى طبق حديث صحيح و معتبر وارد شده كه فرزندان ذكور ائمه اطهار (عليه السلام) را چنين زيارت كنند:
السلام عليك ايها السيد الزكى، الطاهر الولى، الداعى الحفى، اشهد انك قلت حقا و نطقت حقا و صدقا و دعوت الى مولاى و مولاك علانيه و سرا فاز متبعك و نجى مصدقك و خاب و خسر مكذبك و المتخلف عنك، اشهدلى بهذه الشهاده لاكون من الفائزين بمعرفتك و طاعتك و تصديقك و اتباعك، و السلام عليك يا سيدى انت باب الله الموتى منه و المأخود عنه اتيتك زائرا و حاجاتى لك مستودعا، وها اناذا استودعك دينى و امانتى و خواتيم علمى و جوامع املى الى منتهى اجلى، و السلام عليك و رحمه الله و بركاته.(290)
شخصيتهاى برجستهاى كه در طول تاريخ، در قم به خاك سپرده شدهاند بسيارند، كه قبلا نام بعضى از آنها ذكر شده، در اينجا براى رعايت اختصار، تنها به ذكر نام آنها اكتفا مىكنيم:
1- على بن حسين بن موسى بن بابويه، معروف به ابن بابويه، پدر شيخ صدوق، وى به سال 329 هجرى قمرى در قم وفات يافت، مرقدش داراى بارگاه باشكوهى است كه جنب آغاز چهارمردان در قسمت چپ قرار گرفته است.
2- ذكريا بن آدم، از اصحاب امام رضا (عليه السلام).
3- آدم بن اسحاق.
4- زكريا بن ادريس، از اصحاب ائمه (عليه السلام) مرقد مبارك اين سه تن در قبرستان شيخان است.
5- على بن ابراهيم، و محمد بن قولويه، كه قبرشان در يكجا دركنار باغ شهردارى است.
6- قطب راوندى، محدث فقيه بزرگ شيعه در قرن ششم، كه قبرش در صحن نو در قسمت جنوب، مرتفع و مشخص است.
7- محمد طاهر بن محمد بن القمى، الشيرازى الاصل، كه شيخ الاسلام قم در در عصر خود بود، قبرش در شيخان قم است.
8- آيه الله العظمى ميرزاى قمى (رحمه الله) كه در سال 1231 قمرى، در 79 سالگى وفات كرد و قبرش در شيخان قم، مزار شيفتگان و حاجتمندان است.
9- مرحوم آيه الله العظمى سيد محمد حسينى كوه كمرى معروف به حجت، از مرجع تقليد، وى در سال 1372 هجرى قمرى كرد، و مرقد شريفش در حجرهاى جنب مسجد در مدرسه حجتيه است.
10- مرحوم مرجع كل آيه الله العظمى بروجردى (رحمه الله) كه در 12 شوال سال 1380 قمرى، مطابق با فروردين 1340 شمسى، در قم در 88 سالگى وفات كرد، قبر شريفش در راهرو مسجد اعظم قم، در كنار مسجد بالا سر است.
11- آيه الله العظمى حاج شيخ عبدالكريم حائرى، موسس حوزه علميه قم، كه در 79 سالگى در سال 1355 هجرى قمرى وفات كرد، كه مرقدش در مسجد بالاسر است.
12- آيه الله العظمى سيد محمد تقى خوانسارى، وفات يافته سال 1371 هجرى قمرى كه مرقدش در مسجد بالاسر است.
13- آيه الله العظمى سيد صدرالدين صدر، وفات يافته سال 1373 هجرى قمرى كه مرقدش در مسجد بالا سر است.
14- آيه الله العظمى سيد محمد رضا گلپايگانى، آيه الله العظمى شيخ محمد على اراكى، آيه الله العظمى شيخ هاشم آملى، آيه الله العظمى جمادى الثانيه 1353 هجرى قمرى كه قبرش در مسجد بالا سر مرقد مطهر حضرت معصومه (عليها السلام) نزديك مرقد آقاى بروجردى است.
و همچنين علماى ديگر مانند:
آيه الله شيخ مرتضى حائرى، آيه الله حاج آقا روح الله كمالوند، علامه طباطبايى، استاد شهيد مطهرى، آيه الله العظمى سيد احمد خوانسارى، همه در مسجد بالاسر مرقد حضرت معصومه (عليها السلام) مدفون هستند.
شهداى گرانقدر اسلام از علما و آيات عظام مانند شهيد محمد منتظرى، شهيد ربانى املشى، شهيد عباس شيرازى، شهيد شاه آبادى، شهيد محراب آيه الله مدنى و شهداى ديگر در كنار حرم در مسجد بالاسر و مسجد آينه طباطبائى مدفون هستند.